JA slide show
 
Historia Żnina
Historia Żnina PDF Drukuj Email
Wpisany przez Administrator   
Wtorek, 05 Sierpień 2008 18:06
Historia Żnina

Zarys dziejów miasta
    Żnin położony jest na Pałukach, regionie historycznym usytuowanym w północnej części Wysoczyzny Gnieźnieńskiej, obejmującym obszar ponad 2000 km2 . Północną i wschodnią granicę Pałuk stanowi dolina Noteci, zachodnią Struga Margonińska oraz rzeczki Rudka i Dymica, od południa natomiast linia rzeki Wełny. Położenie Żnina określa się na 52°51 szerokości północnej i 17°42 długości wschodniej. Usytuowany jest w niecce utworzonej przez Jezioro Wielkie i Jezioro Małe - Czaple.
    Pierwsze pisane wzmianki na temat Żnina zawiera bulla protekcyjna papieża Innocentego II z 1136r. Stąd też dowiadujemy się o nadaniu „prowincji żnińskiej" arcybiskupom gnieźnieńskim. Wzmiankowane nadanie otrzymał Jakub ze Żnina, który urządził tu stałą siedzibę, fortyfikując miasto. Żnin uważany był wówczas za poważny ośrodek wymiany towarowej, a mieszkańcy trudnili się rolnictwem, rybołówstwem, rzemiosłem i piwowarstwem.
    Prawa miejskie otrzymał Żnin w 1263 roku, a jego nazwa, zdaniem Włodzimierza Łęckiego, autora przewodnika „Szlak Piastowski", wywodzi się od staropolskiego słowa „znieja" oznaczającego żniwa.
    Korzystne położenie geograficzne sprawiło, że już w czasach najdawniej¬szych stał się on ważnym punktem obronnym i stanowił centrum najważniejszych dóbr arcybiskupa.
    Po zniszczeniu przez Krzyżaków w 1331 r. miasto zostało otoczone murami.
    Do rozwoju Żnina przyczyniło się położenie przy ruchliwym trakcie handlowym ze Śląska do Gdańska. Liczne przywileje nadawane m.in. przez Władysława Jagiełłę, sprawiły, że w XV w. Żnin należał do większych miast Wielkopolski. Rozwijały się cechy. Wielką sławę uzyskało piwo żnińskie rozprowadzane w całej Wielkopolsce. W tym też czasie powstał tutaj pałac biskupi, istniała szkoła parafialna. W roku 1535 urodził się w Żninie Erazm Gliczner (zm. 1603) - jeden z przywódców luteranizmu w Polsce, autor pierwszej książki o wychowaniu młodzieży.
    Jak pisze Janina Balska w przewodniku „Żnin i okolice", do sukcesywnego upadku grodu, który zapoczątkowało przeniesienie siedziby arcybiskupów do Gniezna (XVI w.), przyczyniły się także potop szwedzki jak i również liczne epidemie mające miejsce na przestrzeni wieków. W 1773 roku Żnin został zajęty przez Prusy. Nadzieję na odzyskanie niepodległości rozbudziło w mieszkańcach Powstanie Kościuszkowskie, w którym uczestniczyli. Nadzieje okazały się płonne. Wkrótce nastąpił III rozbiór Polski.
    W połowie XVIII w. w Żninie urodzili się dwaj wybitni przedstawiciele polskiej nauki, bracia Jan i Jędrzej Śniadeccy. Jan (1756 - 1830), profesor uniwersytetu w Krakowie i Wilnie, był wybitnym matematykiem, astronomem, napisał pierwszy podręcznik algebry. Jędrzej (1768 - 1838), lekarz, fizjolog, chemik, profesor uniwersytetu wileńskiego, zyskał sławę najznakomitszego lekarza swej epoki.{mospagebreak title=Historia Żnina-strona 2}
    W okresie wojen napoleońskich miasto weszło w skład Księstwa Warsza¬wskiego (do roku 1X15) Duch oporu jednak nie zaginął. W XIX w. Żninianie licznie uczestniczyli w powstaniach narodowych przeciwstawiając się germanizacji . Szczególny rozmiar przybrał okres Wiosny Ludów w 1848, kiedy to przywrócono w mieście rządy polskie, nic trwało to jednak długo.
    Ważną datą w historii miasta jest rok 1887. Żnin stal się siedzibą powiatu zyskując przy tym ogromnie w dziedzinie gospodarczej. Powstały zakłady przemysłowe: cukrownia, mleczarnia, rzeźnia, browar, fabryka maszyn rolniczych. Miasto otrzymało połączenie kolejowe z Wągrowcem i Gnieznem, Inowrocławiem. Szubinem i Bydgoszczą.
    Kolejnym zrywem wyzwoleńczym było Powstanie Wielkopolskie 1918/1919 r. jak opisuje Włodzimierz Łęcki w w/w przewodniku. Żnin należał do najbardziej na północny wschód wysuniętych ośrodków powstańczych. Szale zwycięstwa chyliły się raz w jedną, raz w drugą stronę, ostatecznie w dniu 11 stycznia 1919 roku Żnin ponownie odzyskał wolność. Miasto uczciło bohaterski zryw powstańców nazywając jedną z ulic im Władysława Lewandowskiego - pierwszego poległego powstańca, drugą - im. Powstańców Wielkopolskich i trzecią - im. Kazimierza Rychlewskiego, komendanta powstania w Żninie. Na cmentarzu zaś wystawiono pomnik poległym powstańcom.
Odzyskanie niepodległości wpłynęło korzystnie na rozwój miasta, twierdzi Janina Balska w swoim przewodniku. W okresie międzywojennym powstało Gimnazjum im. Braci Śniadeckich, zbudowano halę gimnastyczną, założono sieć kanalizacyjną i elektryczną, rozbudowano szpital . W tym czasie powstały też żnińskie Zakłady Wydawnicze Alfreda Krzyckiego słynne m. in. z wydawanego w wysokim nakładzie czasopisma „Moja Przyjaciółka".
    Po zajęciu miasta przez hitlerowców w dniu 9.09.1939r. część mieszkańców została wysiedlona, wielu zginęło śmiercią męczeńską w obozach koncentracyjnych i w walce z okupantem.
    Wyzwolenie przyniosły oddziały radzieckie I Frontu Białoruskiego w dniu 21 stycznia 1945 r.
    Lata powojenne charakteryzują się znacznym przeobrażeniem gospodarki miasta. Rozbudowano i modernizowano zakłady przemysłowe, rozwijał się przemysł maszynowy, rolno - spożywczy. Wybudowano nowoczesny zakład Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej - Proszkowane Mleka oraz Państwowy Ośrodek Maszynowy. Powstał nowy gmach Żnińskiej fabryki Maszyn i Urządzeń „Żefam". produkującej obrabiarki do drewna. W znacznym stopniu zmodernizowano cukrownię żnińską, jak również zakłady poligraficzne oraz browar. Największym zakładem przemysłowym stała się Żnińska Fabryka Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „Spomasz", która z niewielkiej fabryki patefonów przeobraziła się w lokalnego potentata przemysłowego. Budowano szkoły i inne gmachy użyteczności publicznej. Powstały szkoły podstawowe Nr 1 i Nr 2, Zasadnicza Szkoła Zawodowa (obecnie Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Bł. M. Karłowskiej) i warsztaty dla tej szkoły, rozbudowano Liceum Ogólnokształcące i Liceum Ekonomiczne (obecnie Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych). Zbudowano przedszkole przy cukrowni oraz przedszkole miejskie. Powstał nowy gmach Urzędu Miasta i Gminy. Systematycznie rozbudowywano szpital. Dla upamiętnienia obchodów 700-lecia uzyskania praw miejskich przez Żnin, zbudowano Teatr Letni z muszlą koncertową na około 1000 osób. Amfiteatr znajduje się w parku nad Małym Jeziorem Żnińskim. Rozwinęło się spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, nastąpił szybki rozwój oświaty i szkolnictwa, a także związany z nim rozwój kultury.{mospagebreak title=Historia Żnina-strona 3}
    Obecnie Żnin liczy 15 000 mieszkańców i jak wiele jemu podobnych miast boryka się z trudnościami doby przemian społeczno - gospodarczych. Lata 1990 - 2005 przyniosły likwidację wielu z istniejących zakładów pracy i instytucji. Zamknięto między innymi Zakłady Poligraficzne, Państwowy Ośrodek Maszynowy, Proszkownię Mleka, Cukrownię. Większość uległa prywatyzacji: Browar Żnin, „Żefam" (obecnie „Kohler + Bovenkamp - Polska"), „Spomasz", znacznie redukując liczbę zatrudnionych osób. Wprawdzie nastąpił znaczny rozwój inicjatywy prywatnej, powstały takie zakłady jak : „Lipro" - produkujący galaretki, kisiele itp., „Domami" - produkujący okna i drzwi z PCV i AL., „Ronach" (okucia i akcesoria meblowe), „Komex" (konfekcja lekka), „Mech-Masz" (wyposażenie piekarń i cukierni) i inne, nie uzdrowiło to jednak upadającej gospodarki. Władze miasta próbują walczyć z narastającym bezrobociem pozyskując zagraniczny kapitał inwestorski. Dzięki tym zabiegom powstały takie zakłady jak „Pepsi - Cola General Bottlers Poland", „Preva" (produkcja kół lekkich z tworzyw) oraz „Frigo Logistics" (centrum logistyczne dla produktów mrożonych). Nie zmieniło to jednak faktu, że co trzeci mieszkaniec miasta nie ma pracy.
    Na rozwiązanie czeka wiele problemów. Aby stawić im czoła opracowana została Strategia Rozwoju Społeczno - Gospodarczego Miasta i Gminy Żnin z wytyczonymi priorytetami działania. Cały obszar społeczno - gospodarczy podzielono na pięć obszarów: gospodarkę, przestrzeń, społeczność, ekologię, infrastrukturę, dla każdego z nich określono cele niezbędne do jego dalszego rozwoju. I tak, w zakresie gospodarki za priorytet uznano rozwój małej i średniej przedsiębiorczości, głownie w kierunku przetwórstwa rolno - spożywczego. W zakresie przestrzeni działania pójdą w kierunku optymalnego wykorzystania położenia miasta i gminy oraz tworzenia warunków do rozwoju strefy przemysłowej. W zakresie społeczności priorytetem będzie wspieranie inicjatyw aktywizujących lokalną społeczność w kierunku likwidacji bezrobocia i jego skutków oraz stworzenie najkorzystniejszej sieci szkól zabezpieczających pełen rozwój psychofizyczny dzieci i młodzieży. W obszarze ekologii priorytetem określono rozwój infrastruktury technicznej z zakresu kanalizacji sanitarnej i składowiska odpadów. W zakresie infrastruktury najważniejszy będzie rozwój drogownictwa oraz tworzenie warunków do podwyższenia standardów zrzutu ścieków oraz podejmowania działań w kierunku gazyfikacji gminy.
    Żnin będąc miastem powiatowym po raz kolejny zmienia swoje oblicze. Posiadając bogatą historię, ogromne walory krajobrazowe i aktywne środowisko kulturalne, nadzieje rozwoju pokłada w turystyce. Usytuowany między dwoma jeziorami, otoczony lasami, sąsiadujący z Biskupinem, Lubostroniem, Wenecją -jest punktem docelowym wielu wycieczek i indywidualnych turystów. Oferuje im cenne zabytki architektoniczne oraz okazy przyrody. Najstarszym z zabytków jest kościół p.w. Św. Marcina, pochodzący z XIV w. kilkakrotnie przebudowywany. Wewnątrz znajduje się późnorenesansowy ołtarz główny, rokokowa ambona i chrzcielnica oraz na belce tęczowej, „ ukrzyżowanie" w stylu późnogotyckim. Z XV w. pochodzi kościół p.w. Św. Floriana wybudowany, w stylu gotyckim, na gruzach świątyni romańskiej. Wieżę kościoła dobudowano w XX w. W lewej nawie znajduje się ołtarz Matki Boskiej Bolesnej z Pietą z XV. w. Naprzeciw kościoła stoi dawna sufragania wzniesiona w 1795 roku przez biskupa Stefana Łubieńskiego, obecnie Muzeum Sakralne. W centrum miasta wznosi się ceglana, gotycka wieżą obronna z XV w., pozostałość dawnego ratusza (obecnie oddział Muzeum Ziemi Pałuckiej). W mieście znajduje się szereg pomników i tablic upamiętniających różne osoby i wydarzenia: pomniki Jana Śniadeckiego (dłuta Józefa Kopczyńskiego, rzeźbiarza poznańskiego rodem ze Żnina), Jędrzeja Śniadeckiego (dłuta Alfonsa Karnego), Chopina (dłuta Jakuba Juszczyka), Walki i Męczeństwa (dzieło J. Kopczyńskiego) upamiętniający Powstanie Wielkopolskie.
    Te i inne walory miasta jak i sąsiadujących miejscowości, choćby Januszkowa - miejsce narodzin Klemensa Janickiego (poety renesansowego), czy Marcinkowa Górnego gdzie zginął Leszek Biały (książę krakowsko - sandomierski, 1221 rok), sprzyjają promocji Żnina, a tym samym jego rozwojowi w oparciu o turytykę. Rozwojowi temu służą także umowy o współpracy podpisane, przez władze Żnina, z miastami partnerskimi : Birstonas (Litwa), Malacky (Słowacja), Mettman (Niemcy), Ommen (Holandia) oraz Veseli (Czechy) określające w szczególności wzajemną wymianę kulturalną sportową i turystyczną.
 
„Biblioteka Publiczna w Żninie. Zarys Historii”,
 Jadwiga Jelinek
Zmieniony ( Środa, 06 Sierpień 2008 21:39 )
 

Ankieta

Jak podoba Ci się nowa odsłona strony?
 


Ostatnie wiadomości

Podstawowe informacje - Żnin

Żnin położony jest na Pałukach, regionie historycznym usytuowanym w północnej części Wysoczyzny Gnieźnieńskiej, obejmującym obszar ponad 2000 km2.

Podstawowe informacje - Pałuki

Pałuki jest to region historyczno geograficzny o bardzo ciekawej historii i tradycjach. Głównym miastem Pałuk jest Żnin (zwany również stolicą Pałuk).